1,2: SO SÁNH

A / Mục tiêu bài :
1. Kiến thức:
- Cấu tạo của phép tu so sánh.
- Các so sánh thường gặp.
2. Kỹ năng:
- diện được phép so sánh.
- Nhận biết và phân tích được các kiểu so sánh đã dùng trong văn bản, chỉ ra được tác dụng của các kiểu so sánh đó.
3. Thái độ:
- Vận dụng tốt phép so sánh.
B / Chuẩn bị:
1. Giáo viên:
Giáo án, sgv, sgk.
2. Học sinh:
Soạn bài, học bài
C / Hoạt động học:
1 / Ổn định lớp :
2 / Bài cũ: (5 phút)
- Phó từ là gì? Các loại phó từ?Cho vd tương ứng từng loại?
3 / Bài mới :
- GV hỏi: So sánh là gì? Cho ví dụ và chỉ ra những đối tượng được so sánh và hiệu quả của phép so sánh trong ví dụ đó?
-> So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
- Ví dụ 1: “ Trẻ em như búp trên cành”. (Hồ Chí Minh). So sánh vế A: “ trẻ em” Với vế B: “ búp trên cành”. So sánh đã dựa trên nét tương đồng giữa trẻ em và búp trên cành là non nớt, dễ thương, đầy sức trẻ và hi vọng. Phép so sánh đã làm tăng sức gợi hình, gợi cảm và hình ảnh trẻ em hiện lên sinh động hơn, đồng thời thể hiện niềm thương yêu vô hạn của người nói.
- Ví dụ 2: “ Trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận”.
Nét giống nhau giữa A và B là dựng lên cao ngất. Cách so sánh này nhằm tô đậm sự trùng điệp, hùng vĩ của rừng cây đước, gợi hình ảnh cụ thể về nét rộng lớn, bao la của cảnh thiện nhiên.
- GV hỏi: Dựa vào ví dụ 2 ở trên và ví dụ ở bài tập 3 sgk/25, hãy nêu mô hình cấu tạo đầy đủ của một phép so sánh? Mô hình đó có thể biến đổi như thê nào?
Vế A
(Sự vật được so sánh)
 Phương diện so sánh
 Từ so sánh
 Vế B
(Sự vật dùng để so sánh)

Rừng đước
dựng lên cao ngất
 như
hai dãy tường thành vô tận.

Trẻ em

 như
búp trên cành.

Trường Sơn


chí lớn ông cha.

Cửu Long


lòng mẹ bao la sóng trào.

Con người không chịu khuất

 như
tre mọc thẳng.

- Mô hình cấu tạo đầy đủ của một phép so sánh gồm:
+ Vế A: nêu tên sự vật, sự việc dùng để so sánh với sự vật, sự việc nói ở vế A.
+ Từ ngữ chỉ phương diện so sánh: nét tương đồng giũa A và B.
+ Từ ngữ chỉ ý so sánh (từ so sánh): như, giống như, là, hơn,…
- Trong thực tế, mô hình cấu tạo trên có thể biến đổi như sau:
+ Các từ ngữ chỉ phương diện so sánh và chỉ ý so sánh có thể lượt bớt.
Ví dụ: “ Trẻ em như búp trên cành” (Hồ Chí Minh) đã lượt bớt từ ngữ chỉ phương diện so sánh; “ Trường Sơn: chí lớn ông cha – Cửu Long: lòng mẹ bao la sóng trào” (Lê Anh Xuân) đã được lược bớt từ so sánh.
+ Vế B có thể được đảo lên trước vế A cùng với từ so sánh: “ Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất” (Thép Mới)
- GV hỏi: Tìm những ví dụ về so sánh đồng loại, so sánh khác loại.
- So sánh đồng loại:
+ So sánh người với người: “ Cô giáo em hiền như cô Tấm”, “ Bác Hồ là vị cha chung”.
+ So sánh vật với vật: “ Trên trời mây trắng như bông.
Ở giữa cánh đồng bông trắng như mây”
“ Kênh rạch Cà Mau bủa giăng chi chít như mạng nhện”
- So sánh khác loại:
+ So sánh người với vật: - “ Cổ tay em trắng như ngà
Con mắt em liếc như là dao cau
Miệng cười như thể hoa Ngâu
Cái khăn đội đầu như thể hoa sen”.
- Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết